1-) I. İnönü hükümeti
(30.10.1923-06.03.1924)




25 Nisan 1920 ile 27 Ekim 1923 tarihleri arasında görev yapan Muvakkat İcra Encümeni ve 5. İcra Vekilleri Heyeti ardından ilan edilen Cumhuriyeti takiben hükümeti kurma görevi Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından Malatya Milletvekili İsmet İnönü'ye verildi. 3 Mart 1924'de Hilafetin ve bu nedenle de şerie ve evkaf vekaletinin ve ayrıca erkan-ı harbiye-i umumiye vekaletinin kanunla kaldırılması üzerine yeni bir kabine oluşturulması için İnönü başbakanlıktan çekildi.


Program: 30.10.1339 Güvenoylaması: “ Kullanılan oy: 165 Kabul: 165


I. İnönü Hükümeti Bakanlar Kurulu 30.10.1923-06.03.1924



Başvekil ve Hariciye Vekili

Mustafa İsmet İNÖNÜ (Malatya)

Şer’iye Vekili

Mustafa Fevzi SARHAN (Saruhan)

Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekili

Fevzi ÇAKMAK (İstanbul)

Dahiliye Vekili

Ahmet Ferit TEK (Kütahya)

Maliye Vekili

Hasan Fehmi ATAÇ (Gümüşhane) 30.10.1923-02.01.1924

Mustafa Abdülhalik RENDA (Çankırı) 02.01.1924-06.03.1924

Müdafaai Milliye Vekili

Kazım ÖZALP (Karesi)

İktisat Vekili

Hasan SAKA (Trabzon)

Adliye Vekili

Seyit Bey (İzmir) 30.10.1923-06.03.1924

Maarif Vekili

İsmail Safa ÖZLER (Adana)

Nafıa Vekili

Ahmet Muhtar CİLLİ (Trabzon) 30.10.1923-19.01.1924

Süleyman Sırrı Bey (İstanbul) 19.01.1924-06.03.1924

Sıhhiye Vekili

Refik SAYDAM (İstanbul)



Mübadele, İmar ve İskan Vekili
Mustafa Necati UĞURAL (İzmir)








I. İnönü Hükümeti Programı



Muhterem Arkadaşlar Reisicumhur Hazretleri tarafından intihab-ı umdeyi acianeme tevdi buyurulan vekilleri Meclis-i Alice tasvip buyurmak suretiyle ishar buyurduğunuz teveccühe Hükümet namına arz ve teşekkür ederim. Hükümet, muvaffakiyetini daima Meclis-i Ali’nin müzaheret ve itimadında istinat bularak ve ondan kuvvet alarak arayacaktır.

Arkadaşlar,takip edeceğimiz hareket, hutut-u esasiyesi itibariyle bütün dünyaca malumdur. Mevki-i iktidarda ve mevki-i mesuliyette bulunan ekseriyet fıkrasının millete arz ettiği ve milletin tasvip ettiği umdeler ve Meclis-i Ali’nin inkişaf ve terakki için, huzur ve müsalemet için öteden beri musırran iltizam ettiği esaslar; Cumhuriyet Hükümetinin hattı hareketi olacaktır. Dahilde huzur ve emniyeti ve terakki ve inkişafı temin etmek için Cumhuriyet Hükümeti, kemali azim ve metanetle kemali ısrar ve takip ile hareket edecektir.

Cumhuriyet Hükümetinin münâsebat-ı hariciyede üç sülesası Türkiye Cumhuriyetinin mevcudiyetini ve temamiyetini sağlam tutarak menâfi-i hayatiyesini gözönünden ayırmamak esası dahilinde müsalemeti, huzuru, hüsnü münasebatı mümkün olduğu kadar tevsi ve teyit etmekten ibarettir. Hem hudutlarımızla ve kendileri ile muahedatı imza edip safahatını tatbik etmekte olduğumuz ve diğer taraftan ve henüz münasebata girmediğimiz devletlerle samimi bir dostluk tesis için bütün kuvvetimizi sarf edeceğiz. Göreceğimiz hüsnüniyete fazlasıyla mukabele edeceğiz. Bu esaslar dahilinde Türkiye Cumhuriyeti menafi-i hayatiyesini muhafaza etmek için son derecede dikkatli olacaktır.

Muhterem arkadaşlar, Meclis-i Ali’nin daima ishâr ettiği temenni ve arzu ettiği netice sözden ziyâde iş yapılmasıdır. Cumhuriyet Hükümeti sözden ziyâde iş yapmak fiiliyat ve tatbikat ile size ve milletinize emniyet bahş olmak için bütün kuvvetini sarfedecektir. Şiarımız faaliyet, gayret, iş yapmak arzusudur. Sizin müzaheretinizi istirham ederim ki bu müzaheret tefiki ilahiye de vesile-i tecelli olacaktır.
__________________

2 II. İnönü Hükümeti
(06.03.1924-22.11.1924)


Hükümeti kurma görevi Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk tarafından Malatya milletvekili İsmet İnönü'ye verildi.



Başbakan İnönü'nün istifası nedeni ile hükümet sona erdi.


Güvenoylaması: 06/03/1924Kullanılan oy: 145 Kabul: 145


II. İnönü Hükümeti Bakanlar Kurulu
06.03.1924-22.11.1924



Başvekil

Mustafa İsmet İNÖNÜ (Malatya)

Hariciye Vekili

Mustafa İsmet İNÖNÜ (Malatya)

Müdafaai Milliye Vekili

Kazım ÖZALP (Karesi)

Dahiliye Vekili

Ahmet Ferit TEK (Kütahya)

Maliye Vekili

Mustafa Abdülhalik RENDA (Çankırı) 06.03.1924-21.05.1924

Mehmet Recep PEKER (Kütahya) 21.05.1924-22.11.1924

Ticaret Vekili

Hasan SAKA (Trabzon)

Ziraat Vekili

Aziz Zekai APAYDIN (Aydın) 06.03.1924-20.08.1924

Şükrü KAYA (Menteşe) 20.08.1924-22.11.1924

Adliye Vekili

Mustafa Necati UĞURAL (İzmir)

Sıhhiyeve Muavenet-i İçtimaiye Vekili

Refik SAYDAM (İstanbul)

Maarif Vekili

Hüseyin Vasıf ÇINAR (Saruhan)

NafıaVekili

Süleyman Sırrı Bey (İstanbul)

Mübadele, İmar ve İskan Vekili

Mahmut Celal BAYAR (İzmir) 06.03.1924-07.07.1924 Refet CANITEZ (Bursa) 07.07.1924-05.11.1924

3 Okyar Hükümeti
(22.11.1924-03.03.1925)



Hükümeti kurma görevi Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk tarafından İstanbul Milletvekili Ali Fethi Okyar'a verildi.

Okyar, Doğu ayaklanması sırasında başbakanlıktan istifa etti.
Program: 27/11/1924

Güvenoylaması: 27/11/1924Kullanılan oy: 188 Kabul: 188




Okyar Hükümeti Bakanlar Kurulu
22.11.1924-03.03.1925



Başvekil ve Müdafaai Milliye Vekili

Ali Fethi OKYAR (İstanbul)

Adliye Vekili

Mahmut Esat BOZKURT (İzmir)

Dahiliye Vekili ve Mübadele, İmar ve İskan Vekaleti Vekili

Mehmet Recep PEKER (Kütahya) 22.11.1924-05.01.1925

Mehmet Cemil UYBADIN (Tekirdağ) 05.01.1925-03.03.1925

Hariciye Vekili

Şükrü KAYA (Menteşe)

Maliye Vekili

Mustafa Abdülhalik RENDA (Çankırı)

Maarif Vekili

Mehmet Şükrü SARAÇOĞLU (İzmir)

Ziraat Vekili

Hasan Fehmi ATAÇ (Gümüşhane)

Ticaret Vekili

Ali CENANİ (Gaziantep)

Nafıa Vekili

Feyzi PİRİNÇCİOĞLU (Diyarbakır)

Sıhhiye ve İçtimai Muavenet Vekili

Mazhar GERMEN (Aydın)

Bahriye Vekili İhsan ERYAVUZ (Cebelübereket) 30.12.1924 -03.03.1925



Okyar Hükümeti Programı



Muhterem Arkadaşlar,

İsmet Paşa hazretlerinin ahvâl-i sıhhiyesinin istilzam ettiği zarurete binâen vaki olan istifası üzerine riyaset-i aczide teşkil eden hükümet bugün Teşkilât-ı Esâsiye Kanununun 44 üncü maddesine tevfikan Meclis-i Ali’nin itimadını talep etmek üzere huzur-u alinize çıkıyor.

Heyet-i Vekilinizin takibedeceği umumi siyasâti hülâseten ifade için: İsmet Paşa hazretlerinin riyaset buyurdukları Heyet-i Vekilece takib edilen dahili ve harici siyâsetin hudud-u umumiyesi üzerinde yürüyeceğimizi arzedeceğim. Memleketin ihyâsına matuf semaratını iktitaf etmekte bulunduğumuz Cumhuriyet idaresinin teceddüt ve inkılap sahasında vaz eylediği kanunları tatbik vazifesini omuzlarına almış olan heyet-i hükümet bu vazifeyi azimle ifa ederek Türk milletine mevcut asri ve medeni hayata doğru bilaram ilerleyecektir.

Muhterem Efendiler, Hudud-u esasiyesini tebdile taraftar olmadığımız 1341 senesi bütçesinin füsıl ve mevâdı Muvâzeneyi Maliye Encümeninde müzakere olunduğu esnada bazı tadilât hakkında vekiller nokta-i nazarlarını bildirecekleri cihetle bütçenin Mart iptidasında mevki-i tatbikat vaz’ını temin ve muvâkkat bütçelerin idâri ve mali siyâsetimizde tevlit edeceği mahzurlardan tevâkki için umumi bütçeyi geri almak fikrinde değiliz. Bu tarzı hareketin Meclis-i Ali’nin tasvibine iktiran edeceğine ümidimiz vardır.

Müdâfaai Milliye :

Türk vatanının muhafızı olan büyük ordumuzun icabeden techizât ve teşkilât ile müessiriyetini ve fenni vesaitle kuvve-i maddiyesini tezyid etmek; bahri ve havâi kuvvetlerimizi bu gayeye doğru yükseltmek vazifemiz olacaktır.

Adliye :

Türkiye’de yaşayan her ferdin bilâkaydü şart, asri ve halkçı milel-i mütemeddinece kabul edilen sistemlerle temini Hukuk-u Türk Adliyesinin şiarıdır. Cumhuriyetin ceza, hukuk, usul ve teşkilâta müteâllik konuları işbu esasat dahilinde ve memleketimizin ihtiyac-ı medeniye ve iktisadiyesiyle müterafık bir surette Meclis-i Ali’nin nazar-ı tasvip ve kabulüne arz olunacaktır. Esasen hali faaliyette bulunan mütehassiani komisyonlarınca ihzar edilmiş ve edilmekte bulunan, Hukuku Aile Kanuniyle, Kanunu Medeni ve Kanunu Cezaya müteâllik tadilâtı mühimme kariben Meclis-i Alinize arzolunacaktır.

Pek iptidâi bir vaziyette olan eytam sandıklarının islâh ve ten***iyle hukuk-i eytâmın ziyadan siyânet-i Adliye Vekaletinin en mühim mesâisinden birini teşkil edecektir.

İnkılâbımız vahdeti kazayı temin eylemekle tevzii adalete esaslı ve çok feyizli yeni bir mecray-ı muvaffakiyet izhar eylemiştir. Bunun icâbat-ı medeniyesi bila tereddüt takip ve ikmâl olunacaktır.

Dâhiliye :

Dâhili idarede esasen şayan-ı memnuniyet bir derecede olan asayişin takviye ve teyidiyle umumi sükun ve huzurun tarsini, gayemiz olacaktır.

Memurinin hukuk ve vazayifini tanzim için epey müddetten beri başlanmış olan mesaiyi ikmale çalışmak mühim işlerimiz adadından bulunacaktır.

Bir taraftan umumi tahrir-i nüfus ve tescil muamelatına hazırlanmakla beraber 1341 bütçesinde talep edilen tahsisatın kabulü halinde elviye-i selâsede ve istilâ ve yangınlar sebebiyle kuyudatı muhterik veya zâti olan cem’an 120 kazada yoklama suretiyle nüfusu tescil eyliyeceğiz. Mübadele ve iskanları, nakilleri artık ikmâl edilmiş olan muhacirinin ahvâli umumiyesinde hissedilen sıkıntıyı izâleye azâmi gayretle çalışacağız. Muhacirine arazi tevzi ve teffiz muamelatını bilâteehhür tatbik etmek ve teffiz muamelatında usul ve hukuk esaslarını muhfuz tutmakla beraber kendilerini biran evvel müstahsil vaziyetine geçirmek için âmeli bir sistemle arazi sahibi yapmak esbabına tevessül edeceğiz. İstila dolayısıyla yurtları düşmanın ihrak ve tahribine maruz kalan, ahvâl-i umumiyeleri muhacirin mertebesinde mucib-i ihtimam bulunan vatandaşlarımızın tehvin ihtiyacına salih iktisadi ve mali tedbirler ittihazını derece-i vucutda görmekteyiz. Devletimizin makarrı idaresi olan Ankara şehrinin hâlen ihtiyacat-ı acileyi ve atiyen medeni ihtiyacatı tatmin edecek bir memuriyete isali için yapılacak mali fedakârlıkların bihâkkın mahalline masruf ve Türk Cumhuriyetinin, Türk milletinin şerefiyle mütenâsip olacağı kanâatindeyiz.

Mâliye :

Siyâsi mâliyede tasarrufa riâyet esas mesleğimizdir. Tarz-ı idare ve usul cibâyetlerindeki nevâkızdan dolayı mükellefiyeti iz’aç ve hâzineyi milleti ızrar etmekte olan vergilerimizi tâdil ve tarzı istifâlarını ıslah esaslarını takip edeceğiz. Aşarın ilgâsına doğru atılmış olan hatveleri takip ve intaz etmek ahsı emelimizdir.

Dâhili ve hârici borçlarımızı muntazaman ödiyeceğiz, gerek bu suretle ve gerek diğer tedâbir ile itibâr-ı mâliyemizi alaya çalışacağız. Şayan-ı memnuniyettir ki Reji Şirketinin ilgâsı emrivâkidir. Önümüzdeki Şubat nihâyetinde mevcut şirketin muamelâtına hitâm verilecektir. Sene-i mâliyenin hitâmından evvel tütün meselesini milletin istihsâlat ve iktisadiyâtiyle devletin menâfiini telif edecek şekilde halle gayret edeceğiz.

Memleketimizde hukuk-u tasarrufiyenin kurunu vustadan müntâkil kavânin ve usullerle arzu olunan şekilde temini muhafazası mümkün olamadığı taayyün etmiş bir hakikâttir. Kuyut ve muamelâtı tasarrufiyenin islâh ve tânzimi için kadastro ameliyesine başlamak azmindeyiz.

Maârif :

Meclis-i Alinizin yüksek karariyle tevhidi tedrisât esaslarını kabul ederek selâmet yolunu bulmuş olan Maârifimizi ayni yolda yürütmek ve Türk vatanına tâlim ve terbiyenin muhtaç olduğu intizâm ve inzabat altında yeknesak terbiye ve tahsil ile mücehhez, hayat için hazırlanmış gençler yetiştirmek gayemiz olacaktır. Halkımızın Maârife karşı gösterdiği büyük alâkayı bihâkkın tatmin edebilmek üzere muallim noksanının telâfisine çalışmak ve alelumum mektep programlariyle mektep teşkilâtlarının istikrârını temin için lüzumsuz tebeddülâtan içtinâp etmek vazifemizdir.

Nâfıa :

Cumhuriyet İdâresinin memlekete bir abidesi olan Ankara - Sivas ve Sivas - Samsun hattının kemâli faaliyetle ikmâli inşası en aziz bir hedefimizdir. Azim bir serveti tâbiiyemiz olan Ergani madeninin milletin kişi istifâdesine bir an evvel vaz’ını temin için Arada - Ergani hattı inşaatını ehemmiyetle takip edeceğiz.

Karadenizden şark vilâyetlerimize doğru yapılacak Demiryollarının inşasını temin edecek tedâbire tevessül etmek vâzifemizdir. Yol ve köprülerin inşasını, sıhhati umumiyyeyi ve dolayisiyle iktisâdi milliye pek ziyâde alakadar eden bataklıkların kurutulması ve ticaretgâh limanlarımızın yapılmasını görmenin ne kadar derin bir ihtiyâca ve ne kadar hararetli bir arzuya makes olduğunu zikre hacet görmem. Bu ihtiyâcattan bütçenin ıstidaâtı haricinde kalmak suretiyle gayrıkabil tatmin olanların ecnebi sermayelerinden istifade edilerek teminini daima göz önünde bulunduracağız. Menfi umumiyeye hadim olacak ecnebi sermayesine azami teşkilât ve teminât irâyesi Meclis-i Alice muvafık bir hattı hareket telâkki edilir kanaatındayız.

Zirâat :

Memleketimizin başlıca menbağı serveti ve halkımızın en büyük sahayı içtigâli ve vasıta-i maişeti olan zirâatın teşviki ve mahsulâtı dahiliyemizin himâyesi, istihsalâtın tezyidi için vesâitin teksiri, zirâattaki bazı kuyudun ref’i, hayvanat ve nebatata arız olan hastalıkların izâlesi zımnında kat’i tedabir ittihazı, zirâat mekteplerimizin daha ameli bir şekle ifrağı ve vesâiti lazıme elde edildikçe adetlerinin teksiri emelindeyiz. Memleketimizin mühim servetini teşkil eden hayvanatı ehliyenin teksiri ve cinslerinin ıslahı hususunda mâli fedakârlık ihtiyarı lüzumuna kailiz. Ormanlarımızda ciddi muhafaza teşkilâtı vücuda getirmek için köylere ve eşhasa ait kısımlarının tefrikiyle devlet ormanlarında muhafaza ve kat’iyat sahalarının tesbiti ve orman teşkilâtının dahi bu esasa göre tertibi ve fenni vesâitle orman işletecek olan müteşebbislere teshilât irâdesi iltizâm olunacak.

Ticâret :

Vatanın mebzul ve tabii servetlerini işletecek iktisadiyâtımızı inkişâf ettirmek cümleyi amalimizdendir. Bilhassa ihracâtımızı tezyit ve mahsulât-ı milliyenin revacını temin için ihracât pazarları tedarik ve harici

piyasalardan tüccarlarımızı vaktiyle haberdar edecek vesaik ihzar eyleyerek yerli tüccarlarımızın dünya piyasaları ile doğrudan doğruya münâsebet ve alâkasını tesis etmeye çalışacağız. Ticaret hayatı üzerinde büyük tesir icra eden nakliyât umurunun ve hususiyle limanlârdaki tahmil ve tahliye ameliyâtının tanzimi ve mevcut müşkülatın izâlesi çarelerini teammül edeceğiz. Sanâyiin terâkki ve inkişâfı için fabrikalar inşâ ve tesisine devam olunmakla beraber sanayii beytiyenin teşvik ve ihyâsı ve sanatkârlara uzun vadelerde makineler tedarik ve itasını düşünmekteyiz. Derdesti müzâkere bulunan mesâi kanununun bir an evvel intâcını Meclis-i Alinizden rica etmekteyiz.

Sıhhiye :

Halkımızın bünye-i içtimâiyesini yıpratan sıtma ile ciddi bir surette mücâdeleye girişmek Sıhhiye Vekâletinin en esaslı umdesidir.

Bundan mâada firengi ve verem tahribatına, nüfus itibariyle pek şayan-ı teammül olan çocuk hastalıklarına ve vefiyâtına karşı koymak için bir taraftan teşkilât-ı sıhhıyemizin taazzuv ve tevessülüne azami sarfı gayret edilecek, diğer taraftan da teşkilât-ı hususiyeye bu gayeleri teminen muavenet ifa olunacaktır.

İklim ve meskenlerini tebdil sebebiyle ve bittabii sıhhi meskenlerden mahrumiyet itibariyle hastalıklara daha ziyade maruz bulunan muhacirlerin ve harikzedelerin ahvâl-i sıhhiyesine itina etmek ve bu mıntıkalarda sıhhi tedabiri teksif eylemek cümley-i mesâimizden olacaktır.

Hâriciye :

Takip edeceğimiz siyâset-i hâriciye derin bir fikri müsâlemete müstenit ve mütekâbil hukuk ile uhuda fartı riayet esaslarından mülhem olacaktır. Muallak mesailin dostane ve müsâlemet perverane hissiyatın tesiratı altında ve aynı zamanda milli hukukun mahfuziyetini temin edecek tarzda halline tehalükle çalışacağız.

Rusya Şuralar Cumhuriyeti müttehidesiyle mücadele-i milliyenin ilk zamanlarından beri teessüs eden ve tarafeyn için mucibi menfâat olan dostâne münâsebâtı takviyede devam edeceğiz.

Büyük Britanya Devleti ile aramızda hadis olan Irak hudutu meselesi bir aralık malumunuz olduğu veçhile had bir devreye dahil olmuş iken her iki tarafın gösterdiği basiret ve itilâfperverlik sayesinde Musul meseleyi asliyesinin halline intizaren müsâlemeti perverâne bir târiki tesviyeye dahil olmuştur. İki devlet arasında mucibi ihtilâf olan Musul meselesine adilaâe bir şekli hal bulmak keyfiyeti Cemiyet-i Akvamca tetkik ve tetebbu edilmekte olduğundan ve Cemiyet-i Akvamın bir neticey-i adileye vusulü muntazır bulunduğundan iki devletin arasında dostluğu takviye edecek mesâye hiçbir mani görülmemektedir.

Fransa ile her sahadaki revabıtı muhadenetkârenemizin teşyidi hususuna itinâi mahsus göstereceğiz. Aramızda henüz tesviye-i pezir olmayan mesâilin mucibi memnuniyet tasviye edileceğine ümit varız.

İtalya ve Türkiye Cumhuriyeti arasında hiçbir ihtilâf mevcut olmadığını memnuniyetle kaydediyoruz. Aralarında bir çok temas noktaları bulunan iki memleket beynindeki sıkı münâsebâtın her iki tarafın menâfii mütekabilelerini daha ziyâde takviye edecek bir surette mazhar-ı inkişâf ve tekâmül olmasını arzu etmekteyiz.

Cumhuriyetimizin kendileri ile yeni esasata müstenit muahedat akdetmiş olduğu Lehistan, Avusturya, Macaristan, Almanya, İsveç, Felemenk, İspanya, Çekoslovakya Devletleri ile hüsn-ü münasebât idâmesi emelimizdir. Danimarka, Estonya, Letonya, Finlandiya Devletleri ile de bu yolda muahedeler akdine intizâr ettiğimiz gibi İsviçre ve bazı mertebe teatii enzar etmiş olduğumuz Bulgaristan Hükümeti ile de mukavelâtı müsâmele akdedeceğimizi ümit ediyoruz.

Yunanistan’la mazinin mirası olarak aramızda mevcut bazı ihtilâfatın tarafeynin gayreti itilafperveranesiyle hallonularak münâsebetimizin iki komşu devlet arasında caygir olması zaruri olan hali müsâlemete gireceğini ümit ediyoruz.

Romanya Hükümeti ile mukaddema caygir olan dostluğun yeniden teessüsünü memnuniyetle karşılamaktayız.

Cemahir-i müttehide-i Amerika ve Lozan’da imza edilen muahedâtın bu sene zarfında iktisabı mer’iyet etmesi için lazım gelen tedâbire her iki tarafca tevessül edileceği kaviyyen memuldur.

Afganistan ve İran Devletleri ile münâsebetimizin gayet samimi bir mecrada devamına gayret edeceğiz.

Cemiyet-i Akvamın mesâisini Türkiye Cumhuriyeti ötedenberi kemli itinâ ile takib etmektedir. Günden güne ehemmiyeti ve beynelmilel münasebâtın tanziminde fâaliyeti şayan-ı dikkât bir sürette tezayüd etmekte olan işbu müesseseye Hükümetimizin Lozan Konferansından beri izhâr etmiş olduğu temayülü fiili bir şekle irca ile Türkiye’nin Cemiyete dahil devletler meyanında ahzı mevki etmesini ve biran evvel temin etmek lâzım olduğuna kanâatımız vardır.

Şehbenderlerimizin vazife-i asliyeleri olan ticâretimizin tevessü ve inkişâfı gayesine hasrı mesâileri temin olunacaktır.

Efendiler; Tafsilât ve teferruata girişmeyerek hattı hareketimizin nokta-i umumiyesi hakkındaki mücmel maruzatım bundan ibarettir. Bu mesailin hini tatbikinde yerli ve ecnebi müessesâttan istifade etmeye son derece itina azminde olduğumuzu arza hacet görmüyorum. Heyet-i celileniz bu tarzı mesaiyi tasvip ve bu tarzı mesaide Heyet-i Hükümetin temini muvaffakiyet edeceğine izharı itimat buyurduğu takdirde bundan kuvvet alan Hükümetiniz bu itimada kesbi liyakât için çalışacak ve muvaffakiyetimizin daima amili ve kâfili bulunacak olan itimât ve müzaheretinizin temadisinden ve sahai fâaliyetimiz etrafında cereyan edecek müzakerât ve münâkaşattan feyz ve ilham alarak yürüyecektir.



burdanda anlasılacağı gıbı dönem basbakanlığını ustlenen fethi okyar ağırlık olarak dış ılıskılerı ön planda tutmustur

III. İnönü Hükümeti
(03.03.1925-01.11.1927)



Hükümeti kurma görevi Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk tarafından Malatya milletvekili İsmet İnönü'ye verildi.

1927'de yapılan genel seçimler sonunda hükümet sona erdi. Program: 04/03/1341Güvenoylaması: 04/03/1341Kullanılan oy: 179 Kabul: 153Red: 23Çekimser: 1

III. İnönü Hükümeti Programı



Hükümetin siyâseti umumiyesi malumdur. Hariciyede ecnebi devletlerle hüsnü münâsebetin muhafazası, ahden muallak bulunan mesailin hüsnü intacı, nâfıa, zirâat ve sıhhati memleket tedabirinin ehemmiyeti mahsusayla inkişaf ettirilmesi ve Cumhuriyetin feyyaz ve islahkar mesaisinin maliyede, ticarette, mâarifte ve adliyede devamıdır.

Müdâfâay-ı memleket için berri, bahri ve havai kuvvetlerin kemiyet ve keyfiyetlerinin muhafaza ve takviyesine ehemmiyet veriyoruz.

Siyaseti dahiliyede her şeyden evvel hadisatı ahirenin sürat ve şiddetle itfası ve memleketin maddeten ve manen ifsattan vikayesi, umumi huzur ve sükunun muhafazası ve herhalde devlet nüfuzunun teyit ve tarsini için seri, müessir tedabiri mahsusa ittihazını iltizam ediyoruz.

Meclisi Alinin yed-i tetkikinde bulunan bütçenin süratle intacı istirhamı mahsusumuzdur. Hükümet mesaisinde sebebi muvafakiyet olacak maddi ve manevi kuvveti büyük meclisin itimat ve müzaheretinde bulur. Bu itimadın derecesini izhar buyurmanızı rica ederim.

III. İnönü Hükümeti Bakanlar Kurulu
03.03.1925-01.11.1927



Başvekil

Mustafa İsmet İNÖNÜ (Malatya)

Dahiliye Vekili

Mehmet Cemil UYBADIN (Tekirdağ)

Hariciye Vekili

Tevfik Rüştü ARAS (İzmir)

Müdafaai Milliye Vekili

Mehmet Recep PEKER (Kütahya)

Adliye Vekili

Mahmut Esat BOZKURT (İzmir)

Nafıa Vekili

Süleyman Sırrı Bey (İstanbul) 03.03.1925-16.12.1925

Behiç ERKİN (İstanbul) 14.01.1926-01.11.1927

Maliye Vekili

Hasan SAKA (Trabzon) 03.03.1925-13.07.1926

Mustafa Abdülhalik RENDA (Çankırı) 13.07.1926-01.11.1927

Ticaret Vekili

Ali CENANİ (Gaziantep) 03.03.1925-17.05.1926

Mustafa Rahmi KÖKEN (İzmir) 17.05.1926-01.11.1927

Sıhhiye Vekili

Refik SAYDAM (İstanbul)

Bahriye Vekili

İhsan ERYAVUZ (Cebelübereket)

Maarif Vekili

Hamdullah Suphi TANRIÖVER (İstanbul) 03.03.1925-21.12.1925

Mustafa Necati UĞURAL (İzmir) 21.12.1925-01.11.1927

Ziraat Vekili Mehmet Sabri TOPRAK (Saruhan)
__________________

5 IV. İnönü Hükümeti
(01.11.1927-27.09.1930)



Hükümeti kurma görevi Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk tarafından Malatya milletvekili İsmet İnönü'ye verildi. İnönü'nün başbakanlıktan çekilmesiyle hükümet sona erdi.


Program: 05/11/1927Güvenoylaması: 05/11/1927Üye Sayısı: 316Kullanılan oy: 271 Kabul: 269


IV. İnönü Hükümeti Programı



Muhterem efendiler;

Hükümetin takip edeceği umumi siyâset üzerinde mufassal beyanat ile sizi tasdi etmek lüzumlu olmadığı zanındayım. Bilhassa bu günlerde nokta-i nazarlarımızı ve hattı hareketlerimizi kâfi derecede gösteren müteaddit vesilelerle beyanatımızdan sonra senelerden beri takip ettiğimiz umumi siyâsetimizde esas itibariyle bir tebeddül bulunmadığı teslim buyrulur.

Ben bugün ancak bazı noktalara temas ederek siyâsetimizin basit bir çerçevesini arzetmek niyetindeyim. Biliyorsunuz ki, muhterem efendilerim, dahili siyasette biz herşeyden evvel, vatandaşlar için hür rahat ve endişesiz, kendi işlerine bütün tasavvurlarını ve gayretlerini hasretmeğe müsait, bir emniyet ve huzur taraftarıyız. Senelerden beri bu hususta elde ettiğimiz neticelerin vatandaşlarımızın memnuniyet ve menfâatlerini en iyi temin ettiği ümidindeyiz.

Şark vilâyetlerimizin bazı mıntıkalarında büyük irticai hareketlerin kati akametinden sonra, bazı meyusane şakavetler devam etti. Bu şakavetleri cumhuriyetin nimet ve ıslâhatında hususi menfâatlerini haleldar görenlerin son gayreti addetmekten ve geniş hudutları iltica ve avdet için istifade edilebilir zannetmekten mütevvellit addedebiliriz. Bir taraftan hudutları beynelmilel kâvaidin icabatı dahilinde bertaraf için mahalli sükun olmayacak bir amil haline getirmek için sarfettiğimiz ciddi ve müstakimane gayretlerin semereler ümit ettirmesi diğer taraftan halkın cumhuriyetin nimetlerini idrak ederek bizzat tahrikâta mukavemet eylemesi ve aynı zamanda cumhuriyetin maddi kuvvetinin maddeten dahi tezelzül ettirilemeyeceğinin mükerrer tecrübelerle anlaşılması şakavetten ümit besliyenlerin bütün aksamı vatandaki huzur ve nizama ram olacaklarına şüphe bırakmamaktadır. İlâve etmeliyim ki; bu eşkiyayı takip için mahalli zabıta kuvvetlerinden ve mahalli garnizonlardan başka kuvvet istimâline mecbur olmadık.

Şark vilâyetlerimizin bazı menatıkı dediğimiz zaman bunun vasi bir mıntıka manâsında alınmamasını tasrih etmek isterim.

Bu, Genç, Lice, Palu, Hınıs gibi dört beş kazaya münhasır olan bir sahadır. Şark vilâyetlerimizin bütün mamureleri ve bütün sahaları huzur ve asayiş içindedirler. Alelumum memleketimizin huzur ve asayiş için misâl olmak üzere derim ki hükümeti bilhassa teçhiz ettiğiniz takrir-i sükun selâhyetini kullanmağa istiklâl mahkemelerini yeniden intinâba lüzum görmediğiniz mart ayından beri, hemen hiç kullanmağa lüzum görmedik.

Kezalik, memlekette idarenin nasıl en uzak köşelere kadar saat gibi işlediğine misâl olmak üzere, son tahrir-i nüfus teşebbüsünü de gösterebilirim. Muhterem halkımızın kendi hükümetini kendi iradesinin izhar ve tatbiki addettiğini, muvasalatı bizim arzumuzdan ve ihtiyacımızdan bu kadar ek*** olan bu büyük memlekette, bir günde fennin en yeni usulleriyle tahrir-i nüfusa imkân vermekle ispat etmiştir. Yüksek selâhiyeti beynelmilel bir mevkii haiz olan istatistik Müdürü Umumiyemiz münhasıran kendi intihab ettiği usullerini memleketin her tarafında seyehat ve ittihazı tedabir ederek tatbik edebilmiş ve Türkiye nüfusunun 14 milyona yakın olduğunu gayri kabili itiraz bir sıhhatla ilân etmeğe muvaffak olmuştur.

Gelecek devreyi mesuliyetimizde de memleketin huzur ve asayişini ve adliyenin hakim ve her müşkülü halleder vaziyetini muhafaza etmeyi birinci vazifemiz addedeceğiz.

Harici siyâsetimizin istikrar ve istikameti her tarafta anlaşılmakta olduğunu ümit ediyorum. Teessüs etmiş dostluklara riayet ve vefa göstermekle yeni dostlukların teessüs edebilmesini telif etmek dürüst bir siyâset için mümkün olduğunu ispat etmiş bulunuyoruz. Beynelmilel alemde bugün bizi endişeye düşürecek müstacel ve mühim bir mesele karşısında bulunmuyoruz. Geniş hudutların muhilli emniyet olmaması için dostane teşriki mesai ve vatandaşlarımızın henüz bazı yerlerde fiilen tahsil olunamıyan emlâk ve hukukunun ve beynelmilel kavâit dahilinde muteber ve mahfuz tutulması hariciyemizin bugün meşgul olduğu meseledir.

. Beynelmilel ihtilâfatın mahiyet ve tabiatına göre icabında hakem vasıtasiyle tasfiye edilmesine teşebbüs etmekten hali kalmıyoruz.

Muhterem efendilerim;

Hükümetin nâfıa işlerine bilhassa ehemmiyet vermekte olduğunu bilmem tasrihe lüzum var mıdır? Cumhuriyet ilk gününden itibaren başlıca vazifesi imar ve ümran olduğunu idrâk etmekte teahhür etmedi. Önümüzdeki sene nâfıa bütçesini 32 milyon göreceksiniz. Bizim ihtiyaçlarımıza göre henüz nakıs bulduğumuz bu rakam bugünkü haliyle de Türk Milleti'nin nasıl bir sulh ve ümran unsuru olduğunu ifade eder ümidindeyim. Bütçeden tedârik olunabilecek vasıtaları gelecek seneler için de müdâfa-i memleket yanında bilhassa imârı memlekette tahsis etmek fikrindeyiz. Ümit ederim ki bu sene yalnız altı istikamette işleyen şimendifer inşaatının gelecek senelerde daha başka istikametlerde işlemesine ve nâfıanın bilhassa su işlerinde ve diğer imâr yollarında da fâaliyet göstermesine imkân bulacağız.

İktisâdi fâaliyetlerimizi evvelemirde ve bilhassa memleketin iktisâdi açığını kapamak hedefine temerküz ettirmeğe çalışacağız. Derhâl teşkil edeceğimiz âli iktisat meclisinin gerek bu hususta ve gerek hayat pahalılığında hükümete fenni birçok delâletler yapabileceğini kuvvetle ümit ediyorum.

Efendilerim; idare-i umumiyede mümkün olduğu kadar tasarrufa riâyet ile elde edilecek vesâitin muhtaç olduğumuz yeni ve müsmir işlere hasrını iltizâm ediyoruz. Burada teferruatla işlerine temas ettiğim her vekâletiniz her sene nihayeti, yalnız umur-u vekâleti tedvir ettiğini değil o sene zarfında yeni ve ileri bir iş yapmış olduğunu da söyliyebilecek bir vaziyettedir. Atideki idaremizde dahi her senenin her şube-i devlette ileri ve yeni bir hat ve temin etmesi mesaimizin ve tarz-ı tefekkürümüzün esasını teşkil ettiğini cesaretle ifa edebilirim.

Muhterem efendilerim, yeni sene bütçesinde bütün bu tasarruflarımızın ifadesini bulacaksınız. Bütçenin hakiki varidata istinâd etmesi için biz çok gayret ve dikkat sarfettik. Büyük meclisin hakiki bir bütçe vücudâ getirmek için kendisi bizzat emin oluncaya kadar takayyüt ve müzaharet göstermesine bilhassa arzı ihtiyaç ederiz.

Devlet bankasına ait kanun lâhiyalarını bu sene büyük Meclise takdim edeceğiz. Bir seneye kadar bir zaman zarfında da Cumhuriyet Bankasının küşad-ı müesser olacağını ümit ediyoruz.

Hazinenin kudreti ve maliyenin sarsılmaz bir halde muhafazası için büyük Meclisin bütün memlekette hissolunacak alaka-i mahsusasından istiâne ederiz.

Kaçakçılık ve her nevi suiistimalâta karşı mücadeleyi son hadde kadar arttırmak kararında olan hükümet müzaharetinize mazhar olursa hem bu mücadeleyi başaracağına hem de elde edeceği semerelerin hazineye yeni kudret ve vüsat vereceğine kanidir.

Yeni hükümeti teşkil ederken bazı vekâletlerin tevhidini de ihzari olarak teemmül ettik. Cumhuriyetin kuvvetlerinde emir ve kumanda bir erkan-ı harbiye-i umumiyede birleştirilince idâri ve siyâsi cihazlarının da bir vekâlet makamında müteaddit müsteşarlarla birleşmesini en müsmir teşkilât zannediyoruz. Bahriye Vekâleti ve bu teşkilât içine kalp ve mecz edilmekle bahri ordunun müdafâa-i memleket ve millet mecmuasındaki vezâif ve vesâitini daha iyi tanzim ve teçhiz edeceğimizi ümit ediyoruz. Ticaret ve Zirâat Vekâletleri'nin iktisât vekâleti namı altında tevhidi ise fikri tasarruf ile beraber halin ihtiyacına uygun olacağını düşünüyoruz. Muhterem efendilerim, esasları ve daha vâsi teferruatı malum olan bu beyanâtım tasvip buyurulur ve yeni hükümeti teşkil eden aza tasvip ettiğiniz programı tatbike kifâyetli görülürse biz de bu esasları şevk ve gayret ve ciddi ümidi muvaffâkiyetle takip ve tatbik edebiliriz. Bu aziz vatanın mukadderâtında müessir-i asli olan reylerinize tâyini esâmi ile arz-ı ihtiyaç ederiz, efendilerim.

IV. İnönü Hükümeti Bakanlar Kurulu
01.11.1927-27.09.1930



Başvekil

Mustafa İsmet İNÖNÜ (Malatya)

Adliye Vekili

Mahmut Esat BOZKURT (İzmir)

Müdafaai Milliye Vekili ve Bahriye Vekaleti Vekili

Mustafa Abdülhalik RENDA (Çankırı)

Dahiliye Vekili

Şükrü KAYA (Muğla)

Hariciye Vekili

Tevfik Rüştü ARAS (İzmir)

Maliye Vekili

Mehmet Şükrü SARAÇOĞLU (İzmir)

Maarif Vekili

Mustafa Necati UĞURAL (İzmir) 01.11.1927-05.01.1929

Hüseyin Vasıf ÇINAR (İzmir) 02.03.1929-13.04.1929

Cemal Hüsnü TARAY (Gümüşhane) 13.04.1929-22.09.1930

Nafıa Vekili

Behiç ERKİN (İstanbul) 01.11.1927-15.10.1928

Mehmet Recep PEKER (Kütahya) 15.10.1928-27.09.1930

Ziraat Vekili ve Ticaret Vekaleti Vekili

Mustafa Rahmi KÖKEN (İzmir) 01.11.1927-21.01.1928

Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekili

Refik SAYDAM (İstanbul)

İktisat Vekili

Mustafa Rahmi KÖKEN (İzmir) 21.01.1928-29.05.1929 Şakir KESEBİR (Edirne) 29.05.1929-27.09.1930
__________________

6 V. İnönü Hükümeti

(27.09.1930-04.05.1931)



Hükümeti kurma görevi Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk tarafından Malatya milletvekili İsmet İnönü'ye verildi. 1931'de yapılan genel seçimler sonunda hükümet sona erdi.
Program: 02/10/1930Güvenoylaması: 02/10/1930Üye Sayısı: 316Kullanılan oy: 261 Kabul: 249Ret: 12Katılmayan: 53


V.İnönü Hükümeti Programı



Muhterem Efendiler;

Hükümetin takip edeceği siyâset umumi ve ana hatları ile senelerden beri takip olunan hatların aynı olacaktır. Dahilde bu umumi siyâsetin ifadesi Cumhuriyet icabatının mütemâdi bir tekâmül takip etmesi vatandaşın huzur ve emniyetinin, çalışmak ve inkişâf etmek gayelerinin engelden masun bulunması, vatanın ve milletin harsi ve içtimâi birliğinin muhafaza ve takviye edilmesidir. Harici siyâsetimizin vuzuhu dahilde ve hariçte daha bariz olduğu kanâatindeyiz. Komşularla dostluk rabıtalarının her muzmarden azade olan bir samimiyet ve dürüstlük ile takviyesini, milli mücâdeleden beri teessüs eden dostluk münâsebatının muhafaza ve takviyesini yeni dostlukların lâyik oldukları kıymetle takdir edilmesini beynelmilel ihtilâfların hakem usulü ile hallinin aranmasına velhasıl milli hak ve menfâat icabatının nazarda tutulmasına müstenittir.

Eski dostlukları takviye ve bize yeni dostlukları temin eden bu mücerrep siyâsete devam edeceğiz. Türkiye’nin coğrafi mevkii ve beynelmilel vaziyetinin talep ettiği münâsebat ve itibarı temin için hassas bulunmamız tabiidir. Vatanın emniyet ve masuniyetinin talep ettiği haller dahilinde milli müdafâa mesailinde ihtiyatlı ve tedbirli bulunmayı zaruri ve eldem addediyoruz. Cumhuriyete kadar daima ihmâl görmüş olan vatan imarı ve muvasalâtı, fâaliyetimizin başlıca bir sahası olacaktır. Şimendifer siyâsetinin ilk büyük hedeflerini elde etmekte olduğumuz bu senelerde her sahada milli birlik ve emniyet ve iktisâdi kudretin inkişâf ve suhulete mazhar olacağından şüphemiz yoktur.

Mâarif siyâsetimizde mesleki tahsil ve ihtisas, az masrafla çok netice arayan ameli bir mahiyet, mekteplerimizi her türlü menfi tesirattan münezzeh, ahlâk ve intizam cephelerini bilhassa ehemmiyetli tutan bir zihniyet ve yeni bir kuvvetle devam edeceğiz. İçtimai hastalıklarla mücadele etmek başlıca farikası olan sıhhat ve içtimai muavenet fâaliyetimiz idame ve tevsi olunacaktır.

Büyük adli ıslâhatın bütün esasları muhafaza ve takviye olunacaktır.

Usullerde tatbikatın verdiği tecrübelerle memleket ihtiyaçlarının talep ettiği tadilât ve tekamülâtı aleddevam tahakkuk ettirmeğe çalışmak hedefimizdir. Cumhuriyetçi ve halkçı bir milli hayatın masuniyet ve inkişafını ve bilhassa siyasi fâaliyet ve mücadeleler içinde vatandaş haysiyet ve şerefinin müdafâasını bir kelime ile siyâsi, milli ve iktisâdi inkişaf için ilk şart olan nizamın masuniyetini, kanunları ve hakimleri ile itminan ile adliyemiz müemmen bulunduracaktır.

Milli iktisatta mesleğimiz malumdur. Bizim kanâatımızca hükümetin her sahada fâaliyeti nihayet milli iktisat için ya bir faide temini, ya bir engelin bertaraf edilmesi gibi bir iktisâdi gayeye teveccüh ettirilmek lâzımdır. İktidarımız dahilinde olan bütün gayretlerimizi bu uğurda sarfedeceğiz. Zirâi istihsâlin maruz olduğu hususi müşkülât nazarımızı ehemmiyetle cezbetmektedir. Bu uğurda bir hükümetin iktidarında olan bütün tedbirleri almak başlıca meşgalemiz olacaktır.

Mali siyâsetimiz, bütçe muvazenesine müstenit tasarrufkârane bir siyâset edecek değiliz. Yalnız iş kanunu ve işçilerin vaziyetlerinin ıslâhı ile bilhassa meşgul olacağımızı kaydetmek isteriz.

Mali siyâsetimiz, bütçe muvazenesine müstenit tasarrufkârane bir siyâsettir. Vergilerin ıslâh ve tekamülü yolunda senelerden beri sebatkârane devam eden takayyüdat bizim mesuliyetimiz zamanında da vasi tatbikata zemin olacaktır. Milli paranın kıymetini korumak için yeni hükümet dahi çok dikkatli ve hassas olacaktır.

Takatımız haricinde bir yük olduğu vaki olan Osmanlı borçlarında, adilâne ve kabili tatbik olan ameli bir tesviyeye varmak için bütün hüsnüniyetimizi sarfedeceğiz.

Muhterem efendiler :

Siyâsetimizin her sahada umumi hatlarını zikrettikten sonra, şimdi günün meseleleri üzerinde müfredatlı olarak, tedbirlerimizi ve fikirlerimizi arzetmek için müsâade isteriz.

1. Başlıca İstanbul ve İzmir limanlarında tatbik olunan ve galat olarak vasi manâlı bir tabir ile liman inhisarı denilen Milli Tahmil ve Tahliye şirketlerinin, bu işlerin serbest zannedildiği zamanlara nispetle bir terakki ve tekamül temin ettikleri sabittir. Liman hizmetlerini biz, serbest işler zümresinde değil, amme hizmetlerinden telâkki ediyoruz. Bu sebeple amme hizmeti cihazını tamamen kurmak imkânı hasıl oluncaya kadar nisbeten buna en yakın olan mevcut milli teşekkülleri kaldırmıyacağız. Masraflarını azaltmak, vasıtalarını iyileştirmek ve çoğaltmak, hedefimizdir. Gitgide kanun ve mukaveleler ahkamı ve imkânımız dahilinde de rıhtım hizmetlerini amme hizmeti cihazı dahiline almaya çalışmak takip ettiğimiz hattı harekettir.

2. Memurin mâaşatında Teadül Kanunu ile Tekaüt Kanunu, alâkadarların refah ve hukukunu tevsi edecek surette tekemmül ettirmeğe çalışacağız. Fakat bu konularda tenzilât yapmak temayüllerine asla muvafakat etmiyeceğiz.

3. İcra ve iflâs kanununda borç için hapsin kalkması, ilamsız icra gibi esaslardan geri dönmek mutasavver değildir. Bu esaslar haricinde kalan noktalarda memleketin ihtiyacına göre tecrübelerin talep ettiği tekamülât ve tadilâta bittabi tevessül edeceğiz.

4. Gerek mübadillerden, gerek diğer vatandaşlardan borçlanma sureti ile kendilerine arazi verilmiş olan küçük çiftçilerin bu sebepten mütevellit borç yüklerini tahfif için tedbirler teklif etmeği düşünüyoruz.

5. Vergiler :

Arazi vergisi : Bunda şayan-ı nazar başlıca nokta kıymet takdirindedir. Kıymet takdirini yeni bir usule rapteden tecrübe kanununun bu sene vereceği neticeleri bütün memlekete teşmil edebileceğimizi ümit ediyoruz.

İratsız arsalar, bataklıklar, çalılıklar vergilerinde tenzilât teklif edeceğiz. Orman, bağ, meyva ağacı yetiştirecek olanlara uzun müddet muafiyet teklif etmeği düşünüyoruz.

Müsakkafât : Umumi ve hususi tadilât şartlarını hafifleştirecek teklifâtta bulunacağız. Yeni kargir inşâat için mevcut muafiyetin teşmil ve tevsiine tevessül musammemdir.

Belediye resimleri ile tapu ve intikal harçlarında esas olan kıymet miyarının mükellef lehine mühim surette tadili mukarrerdir.

Kazanç : Tatbikatının ıslahında esaslı tedbirler teklif olunacaktır.

Sayım : Alınan resim ile hasılat arasında bir tevazün ve ahenk daima düşünülmüştür. Eğer fiyatların gidişi bu tevazünü ihlal ederse vergide tadilat tabiidir.

Veraset ve intikâl : Bir haddi asgari tayini ve ev eşyasının istisnası ve Kanunu Medeni icabatı ile hem ahenk kılınması musammemdir.

Muamele vergisi : Bunun gerek ihracat ve gerek dahili muamelâta tesiratı malumdur. Hükümet her iki istikamette esaslı bir faide teminine bilhassa çalışacaktır.

Vergilerde düşündüğümüz tadilâtı zikrettikten sonra bu noktayı bilhassa tebarüz ettirmek isteriz. Devlet hazinesinin kudret ve intizamının halelden masuniyeti başlıca hayat esbabındandır. Bu sebeple Büyük Millet Meclisinin yeni bir kanunu ile tadil olununcaya kadar mevcut kanunlar ile tayin edilmiş mükellefiyetler behemehal istihsal ve tatbik olunacaktır.

Mütemadi bir tekamül ve tadile tabi olan vergilerin cibayetinde herhangi tereddüdede asla müsamaha etmiyeceğiz.

Muhterem efendiler! Her şeyden mühim olan mesele Büyük Millet Meclisinin idaresine ve iradesine kendi haricinde her hangi bir tesirin müessir olamıyacağına kat’iyetle inanılmasıdır. Bu uğurda elindeki bütün vesaiti kullanmak İcra Vekilleri Heyetinin başlıca vazifesi olacağından asla şüphe edilmemelidir. Eğer bu maruzatımızın tatbik ve takibini muvafık görürseniz müzaheret ve itimadınızı izhar buyurmanızı istirham ederiz.



V. İnönü Hükümeti Bakanlar Kurulu
27.09.1930-04.05.1931



Başvekil

Mustafa İsmet İNÖNÜ (Malatya)

Adliye Vekili

Yusuf Kemal TENGİRŞENK (Sinop)

Milli Müdafaa Vekili

Mustafa Abdülhalik RENDA (Çankırı) 27.09.1930-25.12.1930

Aziz Zekai APAYDIN (Diyarbakır) 29.12.1930-04.05.1931

Dahiliye Vekili

Şükrü KAYA (Muğla)

Hariciye Vekili

Tevfik Rüştü ARAS (İzmir)

Maliye Vekili

Mehmet Şükrü SARAÇOĞLU (İzmir) 27.09.1930-25.12.1930

Mustafa Abdülhalik RENDA (ÇANKIRI) 25.12.1930-04.05.1931

Maarif Vekili

Esat SAGAY (Bursa)

Nafıa Vekili

Aziz Zekai APAYDIN (Diyarbakır) 27.09.1930-29.12.1930

Hilmi URAN (Adana) 29.12.1930-04.05.1931

İktisat Vekili

Mustafa Şeref ÖZKAN (Burdur)

Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekili Refik SAYDAM (İstanbul)

7 VI. İnönü Hükümeti

(04.05.1931-01.03.1935)

Genel seçimler sonucu oluşan yeni parlamentoda hükümeti kurma görevi Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk tarafından Malatya milletvekili İsmet İnönü'ye verildi. 1935'te yapılan genel seçimler sonunda hükümet sona erdi.


Program: 9.05.1931Güvenoylaması: 9.05.1931Üye Sayısı: 317Kullanılan oy: 287Kabul: 287Katılmayan: 2Açık Üyelikler: 10


VI.İnönü Hükümeti Programı



Muhterem efendiler,

Tasavvurlarını bildiğiniz ve icrâatını tecrübe ettiğiniz bir hükümetin içinde bulunduğumuz en son vaziyet üzerine düşündüklerini huzurunuzda söylemek için müsâade istedim.

Hükümetiniz memleketin dahili ve harici bir sulh ve huzur havası içinde yaşamasına birinci derecede ehemmiyet atfeder. Beynelmilel münâsebatımızda bize hakim olan esas fikir budur. Türkiye’nin sulh ve emniyet havası içinde çalışmasını temin ve teshil edecek tedbirleri ve elimizden geldiği kadar beynelmilel sulh havasının ve imkânlarının takviyesini iltizâm ederiz. Harici siyâsetimizin dostluklar tesisinde, mukaveleler aktinde, beynelmilel içtimalara ve teşekküllere iştirakinde hattı hareketini bu suretle izah eylemek mümkündür.

Dahili siyâsette huzur ve emniyetin halelden masuniyeti esas vazifemizdir. Bizce bu gaye şimdiye kadar olduğu gibi bundan sonra da, Cumhuriyet kanunlarının muhterem ve muta olması her hangi bir tereddüde ve sakat ümide mütehammil olmadığının anlaşılması ve anlatılması ile temin edilmek kabildir . Yalnız Büyük Millet Meclisi'nin idaresi, Türkiye mukadderatı için kat’i bir hükmü ihtiva ettiğiniz sarsılmaz bir kanâat halinde bulunması, Cumhuriyetin serbest ve feyizli idaresinin her türlü inkişafları için temel şartıdır. Anarşik cereyanlardan uzak ve vatandaşların haklarını ve hürriyetlerini temin eden bir hayat tarzı bu suretle idame olunacağı kanâatindeyiz. Kuvvetli Devlet otoritesi, kuvvetli hükümet mefhumlarını bu suretle anlıyoruz.

Dahili idarede ve adliye cihazında bu maksatları temin eden vesaiti mütemadiyen arttırmak emelimizdir.

Mâarifte gayelerimizin temini için az masrafla çok okutabilmek usullerinin tatbikinde bilhassa mesai sarfetmek kararındayız.

Sıhhat mücadelelerimiz her müşkülât içinde başlıca işlerimizden olmakta devam edecektir. İçtimai Muavenet hizmetlerini her vasıta ile teşvik ve tevsi etmeğe çalışacağız.

Muhterem efendiler,

İmar faaliyeti ve memleketin iktisâdi vaziyetinin inkişafı Hükümetimizin başlıca nasbı nazar ettiği mevzulardır. Onun için evvel emirde hem imar ve iktisadın hem alelumum Devlet hayatının nizamı için mebde ve mesnet olan mali düşüncelerimizden bahsetmeliyim.

Bilirsiniz ki satış fiyatlarının beynelmilel pazarlarda süratle tenezzülü her memleket gibi bizi de müteessir etmiştir. Memleketin ihtiyatlı ve mahsullerinin çeşitli olması sayesinde bizim buhrana mukavemetimiz daha ümitbahş ve kudretli bir mahiyettedir. Bununla beraber devlet sarfiyatında gayet ihtiyatlı tedbirler ile yeni seneyi karşılamak kararını ittihaz ettik.

Düşünüyoruz ki bu sayede iktisâdi ve mali hayatımızı ciddi sarsıntıya maruz kılmadan yeni inkişaf safhalarına ve yeni imar programlarına geçebileceğiz. Ve başladığımız işleri tevakkuftan vikaye edebileceğiz.

Bu sebeple en büyük tedbir olarak bütçede tasarrufatı, tasavvuru geçen bir azami dereceye çıkardık.

Memur kadrolarında yüzde on beş derecesinde bir tasarruf, alelumum masraflarda her halde yüzde on tenzil, şimendifer işletmesinde çok ucuz ve tasarrufkârane bir hattı hareket takibi gibi radikal tedbirlerle alelumum bütçede geçen seneye nispetle ümit ettiğimiz tenakus miktarı otuz milyondan hayli fazladır. Hadisata cevap vermeğe hazır, ihtiyatlı sağlam muvazeneli bir bütçe, umumi hayat için de esaslı bir nazım olacaktır.

Osmanlı borcundan hissemizi bir kat’i karara raptetmek emelimizdir. Hakkaniyet ve kabiliyet dairesinde bir hallin bir gün teehhür etmemesinde, menfâat görüyoruz. Bu sayede devletin taahhüdü hal ve ati için tanzim edilmiş bir vaziyet hasıl olması mali salah ve iktisadi inkişaf için de esaslı tedbirlerdendir.

Milli paranın kıymetinin müdafâası ile kanuni istikrara doğru istihzaratın mütemadiyen ilerletilmesi hükümetin hedeflerinden biridir. Fiili istikrar için aldığımız tedbirlerin müsbet ve mücerrep neticeleri tamamen ümitbahştır.

Cumhuriyet Merkez Bankası tesisi için en mühim merhale geçilmiştir. Memlekette çalışan yerli, ecnebi bütün mali müessesat mümessillerinden mürekkep Tesis Heyetinin nezaretinde açılan hisse kaydı muamelesi hitam bulmuştur. Merkez Bankası'nın on beş milyon lira sermayesi usulü veçhile ve miadında tediye ve taahhüt olunmuştur. Halkımızın bu meselede gösterdiği alâka, rağbet ve itimat memleket için hakikaten sevinilecek, övünülecek bir muvaffakiyettir. Şimdi artık bankanın işe başlaması için icap eden tedbirlerin ittihazına sıra gelmiştir.

Efendiler,

Vergilerin esasında ve usullerinde tâahhüt ettiğimiz ıslâhatı ifade eden kanun lâyihaları kamilen Büyük Meclise takdim olunmuştur. Milli Devletin en mühim vasıtası olan Cumhuriyet Hazinesinin kudretini muhafaza etmek, iktisâdi şartlarla ahenk temin edecek tadilat, usullerin ıslahı, kanun lâyihalarına hakim olan esas fikirlerdir.

Muhterem efendiler,

Mali ve iktisâdi tedbirlerimizin hepsinde çiftçilerimizin vaziyeti ve mahsullerimizin himayesi bizim esasımızdır. Bu memleketin muhtaç olduğu iktisâdi teşeküllerin kuvvetlenmesine ve çoğalmasına çalışıyoruz. Gerek kredi müesseselerinde, gerek iktisâdi teşekküllerde zirâatımızla suret-i mahsusada iştigalimize şahit olacaksınız. Memleket iktisâdiyatında iş hayatını tanzim eden kanun lâyihası hazırdır.

Ticareti teşvik ve teshil etmekle, limanlarda kolaylıkları arttırmakla bilhassa iştigâl edeceğiz. Harici ticareti inhisar altına alacağımız tarzında yapılan işâalar her türlü asl-ü esastan aridir.

Maden kanunu lâyihasını Büyük Meclise takdim için hazırlıyoruz. Esas fikir maden işletilmesine mani görülen eski usullerin ve resimlerin ıslahıdır.

Yerli sanayiin inkişafı için kanuni ve içtimai tedbirlerimize devam edeceğiz.

Muhterem efendiler, Başlıca işlerden bahsetmeğe çalıştım. Yorulmaz ve yılmaz mesai ile muvaffakiyete erdirebilecek mevzulara temas ettim. Ancak siz bize bu çetin vazifeleri emanet ediyorsanız, bu hususta kararınızı reylerinizle izhar buyurmanızı istirham ederim.


VI. İnönü Hükümeti Bakanlar Kurulu 04.05.1931-01.03.1935



Başvekil

Mustafa İsmet İNÖNÜ (Malatya)

Adliye Vekili

Yusuf Kemal TENGİRŞENK (Sinop) 04.05.1931-23.05.1933

Mehmet Şükrü SARAÇOĞLU (İzmir) 23.05.1933-01.03.1935

Milli Müdafaa Vekili

Aziz Zekai APAYDIN (Diyarbakır)

Dahiliye Vekili

Şükrü KAYA (Muğla)

Hariciye Vekili

Tevfik Rüştü ARAS (İzmir)

Maliye Vekili

Mustafa Abdülhalik RENDA (Çankırı) 04.05.1931-03.02.1934

Fuat AĞRALI (Elazığ) 03.02.1934-01.03.1935

Maarif Vekili

Esat SAGAY (Bursa ) 04.05.1931-19.09.1932

Reşit Galip (Aydın) 10.11.1932-13.08.1933

Yusuf Hikmet BAYUR (Manisa) 27.10.1933-09.07.1934

Zeynel Abidin ÖZMEN (Aydın) 0 9.07.1934-01.03.1935

Nafıa Vekili

Hilmi URAN (Adana ) 04.05.1931-26.10.1933

Ali ÇETİNKAYA (Afyonkarahisar) 16.02.1934-01.03.1935

İktisat Vekili

Mustafa Şeref ÖZKAN (Burdur) 04.05.1931-08.09.1932

Mahmut Celal BAYAR (İzmir) 10.11.1932-01.03.1935

Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekili

Refik SAYDAM (İstanbul)

Ziraat Vekili

Muhlis ERKMEN (Kütahya) 31.12.1931-01.03.1935

Gümrük ve İnhisarlar Vekili Ali Rana TARHAN (İstanbul) 31.12.1931-01.03.1935

8 VII. İnönü Hükümeti

(01.03.1935-01.11.1937)

Seçimler sonucu oluşan yeni parlamentoda hükümeti kurma görevi Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk tarafından Malatya milletvekili İsmet İnönü'ye verildi.
20.09.1937'de 45 gün izin alarak başbakanlıktan ayrılan İnönü daha sonra istifa ederek görevden ayrıldı.


Program: 07.03.1935Güvenoylaması: 07.03.1935Üye Sayısı: 399Kullanılan oy: 343Kabul: 343Katılmayan: 56


VII.İnönü Hükümeti Programı



Büyük ulusun sayın vekilleri, Hükümet şimdeye kadar olduğu gibi, sade bir program sahibidir. Ancak programı tatbik için sağlam bir azim ve kati bir karar ile çalışmak yolundadır. Biz inkılapların vücuda getirdiği yeni Türk cemiyetinin içerden ve dışardan sulh ve emniyet içinde çalışıp ilerlemesini ve açılmasını amaç tutuyoruz. Sulhun ve huzurun bulanmadan kalacağına ve icabında ehliyetle ve fedakarlıkla korunacağına, güven havası, yurdun imarı ve yurtdaşın refahı için birinci şart olduğuna inanıyoruz.

Ekonomi alanında zamanın şartları ve istekleri gittikçe zorlaşmakta olduğunu görüyoruz. Biz, ülkenin ödeme kabiliyetini kolaylaştıracak bir ticaret sistemini takip etmeğe mecburuz. Diğer taraftan memleket dahilinde istihsali ve istihlaki artıracak yeni ve geniş faaliyetleri teşvik etmeği lüzumlu görüyoruz. Sanayileşmeğe verdiğimiz ehemmiyet, her zamandan ziyade artmıştır. Yeni bir ekonomik karar olarak yüksek heyetinize arzederim ki Hükümet, sanai mamulatımızın dahilinde istihlakini artırmak için özel tedbirler almağa karar vermiştir.

Şeker, kömür, çimento gibi mahsullerin fiyatları üzerinde esaslı indirmeler yapılarak bunların içerde sürümlerinin artırılacağını sanıyoruz.

Hükümet, hem genel hizmet veya şirket masraflarını indirerek hem yerli ürün ve mamullerin bedellerini ucuzlatarak yurtta yeni ve esaslı bir genlik açılacağına inanıyoruz.

Deniz nakliyemizi ıslâh etmek ve yenilemek ve umumiyetle tarifeler üzerinde ucuzluğa ve kolaylığa gitmek yolumuzdur.

Demiryollarının, rıhtımların ve limanların Devlet elinde bulunmasının faydaları her gün daha ziyade anlaşılmaktadır. Nakliyede ucuz ve ekonomik işletmeyi iltizâm ediyoruz.

Sayın Saylavlar,

Dışarı siyasada sulh ve emniyeti korumak ve teşkilatlandırmak için bütün kudretimizle çalışıyoruz. Dostlarımıza, taahütlerimize sadakat ve genel olarak yakın komşularımızla iyi geçinmek için elimizden gelen her şeyi samimiyetle yapmak, siyasetimizdir. Bu siyasetin ana çizgileri içinde uluslararası hadiselerini dikkatle takip ediyoruz.

Sovyet ittihadile münasebetlerimiz her zamandan ziyade sıcak bir dostluk içindedir. Sovyet sanayiinin güzel eserleri sanayileşme hayatımızda ebedi dostluk hatıraları olarak yükselmektedir. Büyük Sovyet ittihadile yakın ve samimi dostluğumuz, gerek siyâset alanında ve gerek diğer her alanda her gün daha ziyâde kuvvetlenmekte ve genişlemektedir.

Balkan paktının uluslararası sulhü için büyük kıymeti, her münâsebetle parlak bir surette kendini göstermektedir. Müttefikler taahüdlerine sadıktırlar. Müttefikler birbirinin emniyetini kendi emniyetleri gibi tutmak zihniyetindedirler.

İran ile aramızda mevcut olan dostluk ve güven siyâseti mutlu bir surette ilerlemektedir. Dost memleketin her vesile ile tesanüd ve muhabbet havasını zikretmek, benim için gerçekten bir kıvançtır.

Afgan Devleti ile aramızda ötedenberi devam edegelen samimi dostluğumuz tabii bir surette inkişaf etmektedir.

Bulgaristan ile münâsebetlerimiz dostça mahiyetinin delillerini bu komşu memleketin büyük selâhiyetli ağızlarından işitmek, Türk ulusunca yüksek değeri ile takdir edilmektedir. Aramızda iyi geçinmek, dostluğu artırmak ve Balkanlarda sulhun muhafazasında müşterek büyük menfâatlerimizi görmek niyetlerimiz, ki karşılıklı olduğuna şüphe etmiyoruz, geniş ve güzel tatbikata namzet bulunmaktadır. Balkan Devletleri arasında birbirinin sâadetini özlemek zihniyeti istikbal için hayırlı bir müjde olmasını dileriz.

Diğer büyük devletler ve diğer memleketlerle münâsebetlerimiz dosthane inkişafını takip etmektedir.

Sayın ve sevgili saylavlar, Bizi çalışmamızda teşvik etmek kararında iseniz, bunu reylerinizle göstermenizi dileriz.



VII. İnönü Hükümeti Bakanlar Kurulu 01.03.1935-01.11.1937



Başvekil

Mustafa İsmet İNÖNÜ (Malatya)

Adliye Vekili

Mehmet Şükrü SARAÇOĞLU (İzmir)

Milli Müdafaa Vekili

Kazım ÖZALP (Balıkesir)

Dahiliye Vekili

Şükrü KAYA (Muğla)

Hariciye Vekili

Tevfik Rüştü ARAS (İzmir)

Maliye Vekili

Fuat AĞRALI (Elazığ)

Maarif Vekili

Zeynel Abidin ÖZMEN (Aydın) 01.03.1935-16.06.1935

Saffet ARIKAN (ERZİNCAN) 16.06.1935-01.11.1937

Nafıa Vekili

Ali ÇETİNKAYA (Afyonkarahisar)

İktisat Vekili

Mahmut Celal BAYAR (İzmir)

Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekili

Refik SAYDAM (İstanbul)

Gümrük ve İnhisarlar Vekili

Ali Rana TARHAN (İstanbul)

Ziraat Vekili

Muhlis ERKMEN (Kütahya) 01.03.1935-11.06.1937 Şakir KESEBİR (Tekirdağ) 11.06.1937-01.11.1937

9 I. Bayar Hükümeti

(01.11.1937-11.11.1938)

20.09.1937'de İsmet İnönü'nün 45 gün izin alarak başbakanlıktan ayrılması üzerine başbakan vekilliğine getirilen Mahmut Celâl Bayar, İnönü'nün istifası ile boşalan başbakanlığa, Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk tarafından atandı.
Atatürk'ün ölümü üzerine İnönü cumhurbaşkanı seçildi. Yeni hükümetin kurulması için Bayar istifa etti.


Program: 08.11.1937Güvenoylaması: 08.11.1937Üye Sayısı: 399Kullanılan oy: 364Kabul: 364Katılmayan: 32Açık Üyelikler: 3




I. Bayar Hükümeti Programı



Sayın Arkadaşlar;

Reisicumhur Atatürk’ ün tayini ile Başvekâlet vazifesini üzerime almış bulunuyorum. Kendilerine takdim ettiğim İcra Vekilleri Heyeti listesini de tasdik etmiş bulunuyorlar.

Arkadaşlar;

Egemenlik ulusundur. Teşekkül eden her Hükümetin “Teşkilat-ı Esasiye Kanunu” hükümlerine uyarak programını Büyük Meclise arzetmesi ve itimad reyinizi işletmesi lazımdır.

Yüksek huzurunuza her birinizi derin sevgi ve saygılarımla selamlayarak ben de bu maksatla çıkmış bulunuyorum.

Bizim gibi parti hükümetlerinin kendilerine mahsus bir programı yoktur.

Takib edecekleri program, şahıslarınızda ve meclisin yüksek manevi şahsiyetinde kuvvetle, şerefle, temsil edilmekte olan ve büyük Türk milletinin arzu ve iradelerini toplayan Cumhuriyet Halk Partisinin realist ve dinamik programıdır.

Hükümet, şefin bu kürsüden verdiği ana direktiflerin ışığı altında, "daima daha kuvvetli, daima daha refahlı, hür ve müstakil Türkiye" halinde ifâde edilmesi de mümkün olan bu programın başarılması işini, üzerine almış bulunuyor.

Arkadaşlar,

Harb sonrası kadar tarihte hiç bir devre, ibret verici dersler ve Türk inkılâbının her adımdaki, büyük isabeti teyid edecek çeşitli vakalar ve mücadelelerle dolu geçmemiştir.

Zamanımızda bir çok şeylerin yalnız daha kuvvetli olmak için değil ileri millet olarak var kalmak için yapılması bir zarurettir.

Ne bu kadar şerefli bir vazife ve ne de eğer vaktinde yapılmamış ise, bu kadar ağır bir mesuliyet hiç bir nesle teveccüh etmemiştir.

Milli zaruret halinde görülen bir işin başarılması için sarfedilecek herhangi bir emek veya fedakârlık, istihdaf edilen milli netice daima küçüktür.

Biz, bu ana fikirlerle meşbu olarak çalışacağız ve daima her işte plan, program ve rasyonel çalışmayı temel olarak alacağız.

İleri teknik, sürat, dikkat, takib fikri, önü görüş, çalışmalarımızın, ana vasfı olacaktır.

Bu çapta bir vazifenin devamlılığını ve canlılığını muhafaza ederek nesillere intikal edecek semereler verebilmesi için birinci derecede ve her şeye takdimen nazara alacağımız eleman memleketin emmiyeti ve kültürü olacaktır.

Emniyetsiz hiçbir iş yapılamaz. Kültürsüz hiçbir şey yaşamaz. Emniyet ve kültür her iyi, her devamlı şeyin ana temelidir.

Dahiliye, işleri itibariyle arkadaşlar;

Cumhuriyet Türkiye'sinde birçok memleketleri kemiren ve hükümetlerin belli başlı meşgalesi halinde olan, iç siyâsi davalar yoktur. Türk hükümetinin ve Türk milletinin müşterek emeli, milli ve ferdi fâaliyetlerin her sahada inkıtasız devam etmesi ve semere vermesi için mevcut kati emniyet ve istikrar havasının idâmesidir.

Şefin, milletimizin lâyık olduğu yüksek medeniyet ve refah seviyesine varmasını alıkoyacak hiç bir engel düşünmeye yer bırakılmadığı ve bırakılmayacağı şeklindeki yüksek ifadeleri Türkiye Cumhuriyeti'ndeki eşsiz emniyet ve istikrar havasının en büyük teminâtıdır.

Parti programının emrettiği veçhile, bütün inkılâp neticelerini yurttaşların tam güvenliğini ve ulusal düzeni kanunlarımızla koruyan ve hiçbir hadise veya amil karşısında sarsılmayan hükümet otoritesini temel sayıyoruz.

Hususi idarelere ve belediyelere şefin ilhamını takip ederek büyük kalkınma savaşımızda başarı hasılasını artıracak ve hususi ile hayat ucuzluğunu temin edecek vazifeler vereceğiz.

Plan dahilinde sıralayarak başarmak istediğimiz başlıca işlerden bir kısmı da şunlardır :

Müstahsillerimizi sevindirecek bir mevzu olan zirai asayiş kanun lâyihasını bu devrede Meclise yetiştirmeğe çalışacağız.

Belediyeler beş senelik mesai planı tanzimine sevkedilecek harita, imar planı, su, ışık, kanalizasyon, kültür ve spor işleri, çocuk bahçeleri ve kısaca şehirlerin sıhhat ve güzelliğini alâkadar eden belli başlı işleri, planlaştırılacak ve bu planlar, şefin işaret buyurdukları veçhile merkezde (belediyelerimizi süreli bir surette aydınlatmak, kılavuzlamak) vazifesiyle teşkil edilecek olan teknik büronun mütekaddim tetkik ve kontrolüne tabi olacaktır.

Belediyeler, mesken, bina, yiyecek ve içecek gibi hayat ucuzluğunda ölçüler kanunu tatbikatı gibi alış veriş doğruluğunda müessir vazifeler alacaklardır.

Belediye gelirlerini artırmak için tedbirler alınacak ve şehir dahilindeki kara ve deniz nakliyelerinin ve diğer ticari mahiyette umumi hizmet işlerinin peyderpey belediyelere devri temin olunacaktır.

İstanbul’dan başlanarak coğrafi mevkii ve tabii güzelliği seyyah celbine müsaid şehirlerimizi bir plan dahilinde ve bu maksatlarla imarına devlet bütçesinden yardım edilecek.

Polis teşkilâtını kazalara kadar teşmil edeceğiz ve şehirlerde belediye zabıtası polisler tarafından temin edilecektir. Polis ve amirlerinin halkla olan münasebetleri ve halka karşı vazife ve hizmetleri için hususi kurslar tertip edilecektir.

Nüfus yazımı ve jandarma ve polis hakkındaki mesaiye her birine ait planlar dahilinde devam edilecektir.

Yollarda, kasabalarda seyrüseferin tanzimi ve selâmeti için umumi bir kanun hazırlayacağız.

Hülâsa olarak dahiliye teşkilâtımızın memleket dahilinde, geniş mikyasta ve planlı bir surette ileri rehberlik vazifesini en iyi bir şekilde yapmak için cari mesaisine dikkat ve itina ile devam olunacaktır.

Sağlık işleri : Her zaman üzerinde ehemmiyetle durduğumuz milli meselemizdir.

Bu husustaki çalışmalara bir plan dahilinde genişlik vermek siyâsetine devam edeceğiz.

Ana ve çocuk hayat ve sıhhatinin korunması için şimdiye kadar tesis edilmiş olan doğum ve çocuk bakımevleriyle çocuk bakım dispanserleri ve süt çocukları müşahade evlerinin sayılarının artırılması,

Köylerde doğum yardımlarını temin edecek köy ebesi yetiştirmek için köy ebe mektepleri tesisi,

Kaza, merkezlerinin doktorsuz kalmamasının temini yolunda doktor sayısını ihtiyaç derecesine çıkarmak için alınmış tedbirlerin hızlandırılması,

Şehir, kasaba ve köylerimizin sıhhi vaziyetlerini ıslah için içilecek su tesisatı, fenni mezbahalar tesisi ve saire gibi umumi sıhhat işlerinin tanzimi,

Vilâyet ve belediye hastanelerinin sayı ve yatak adetlerinin çoğaltılması,

Sıtma, trahom, frengi ve verem gibi hastalıklara karşı yapılmakta olan fenni mücadelelerinin teknik imkânların müsait olduğu nisbette inkişaf ettirilmesi.

Programlaştırıp tahakkuklarına hız vereceğimiz başlıca işlerimizdir.

Aynı vekâlete verilmiş olan göçmen işlerinin bugünkü planlı vaziyetini idame ve yurt dışından gelecek Türkler'e mali vaziyetimizin imkân verdiği yardım ve kolaylığı göstereceğiz.

Sureti umumiyede geniş ve etraflı bir nüfus politikasını programlaştıracağız.

Adliyemize geliyorum.

Arkadaşlar,

Yurt emniyeti içinde fertlerin emniyeti de, lâyık olduğu derecede göz önünde tutarız. Bu emniyet T.C. kanunlarının ve Türk hakimlerinin teminâtı altında en ileri şekilde mevcuttur.

Emniyet ve hak işleriyle alâkalı usullerde ve kanunlarda kolaylık, çabukluk, açıklık ve kesinlik esas olmalıdır.

Şefin direktifidir; ve adliye işlerimizde rehberimiz olacaktır.

Hukuki mevzuatın ticari ve iktisadi işlerle olan yakın alâkasına şüphe yoktur. Kanunlarımızı memleketin ekonomik inkişaflarına ve bugünkü iktisâdi hareket icaplarına daha uygun bir hale koymak zarureti karşısındayız.

Kara ve deniz ticareti kanunları üzerindeki incelemeleri bu sene içinde bitirerek, büyük Meclise arzetmek kararındayız.

İcra dairelerinin ıslahı ve muamelelerin daha ziyâde emniyet ve süratle yürütülmesinin ehemmiyeti üzerinde duraklamağa ihtiyaç yoktur. Bu ıslâhatın tam ve kati olmasını temin için İcra Kanununun mehazı olan İsviçre adliyesinin icra işlerinde bulunmuş, bir mütehassını davet edeceğiz.

Üzerinde çalışıldıktan ve ihtiyaçlar tesbit olunduktan sonra icra teşkilâtının vatandaşların icra daireler ile ilişkilerini en iyi bir şekilde kolaylaştıracak hale getirilmesi temin olunacaktır.

Meşhud cürümler kanunundan müspet netice alınmıştır. Bu kanunun tatbik sahasını genişleten yeni bir lâyiha teklif olunacaktır.

Mahkumların, iş yerlerinde çalışmalarından kendileri için ve iş sahipleri için karşılıklı faideler hasıl olmuştur. Bunların daha geniş mikyasta ve bilhassa maden işletmelerinde çalıştırılmaları mukarrerdir.

Medeni bir cemiyetin temeli, kanunlarının mutlak hakimiyeti ve fertleri arasındaki münâsebetleri ileri hayat icablarına uygun şekilde tanzim edebilmesidir.

Türk adliye mekanizması bu konsepsiyonla işlemektedir ve işlemeğe devam edecektir. İleriyi kavrayış, bütün adli mevzuatımızın esas vasfı olacaktır.

Adliye işleri hakkındaki mütâlaalarımızı bitirirken rejimimizin aleyhtarlığına karşı inkilâbımızın istikrarının teyid için daha müessir kanuni tedbirler almak kararında olduğumuzu ilâve etmek isterim.

Şimdi Arkadaşlar :

Her zaman ve her işte isabet, şaşmayan karakteri olduğunu tecrübe ile de bildiğimiz şefin bir kül diye ifade ettiği ekonomik işlerden bahsedeceğim.

Önder, bu kürsüden şu hakikatleri söylemiştir:

“Derhal bildirmeliyim ki, ben ekonomik hayat denince; zirâat, ticaret, sanayi fâaliyetlerini ve bütün nâfıa işlerini, birbirinden ayrı düşünülmesi doğru olmayan bir kül sayarım. Bu vesile ile şunu da hatırlatmalıyım ki, bir millete müstakil hüviyet ve kıymet veren siyâsi varlık makinasında, devlet, fikir ve ekonomi hayat mekanizmaları, birbirlerine bağlı ve birbirlerine tabidirler; o kadar ki, bu cihazlar birbirine uyarak aynı ahenkte çalıştırılmazsa hükümet makinasının motris kuvveti israf edilmiş olur, ondan beklenen tam verim elde edilemez.”

Onun büyük görüş ve ilhamlarının ifadesi olan parti programımız, tarım, endüstri, madenler, ormanlar, tecim ve bayındırlık işlerini, ekonomi başlığı altında toplamış bulunuyor.

Şefin ekonomik işlerde parolası en ileri teknik ile, planlı ve en randımanlı şekilde, çalışmasıdır.

Şef, bunu bize çok yerlerde, rasyonelleşme kelimesiyle ifade etmişlerdir.

Zirâat, iktisât, nâfıa ve hatta maliye vekâletlerinin uğraştıkları işlerin birbirinin kuvvetini azaltmıyacak ve bilâkis artıracak şekilde merkezi bir koordinasyona tabi tutulması, rasyonel çalışmanın tabii icabıdır. Bu istikamette çalışılacaktır.

Sayın Arkadaşlar;

Türkiye’de teknik ve rasyonel zirai inkişaf meselesi, Türkiye endüstrileşme savaşına gireli şimdiye kadar Türk tarihinde hiç bir devrede haiz olmadığı hususi bir ehemmiyet iktisab etmiş bulunuyor.

Biliyorsunuz ki, bugünün zirâat tekniği yalnız en fenni şekilde toprağın verdiğini istihsâl etmek değil, piyasanın istediği nisbet ve şekilde topraktan almak demektir.

Bu bakımdan modern çiftçilik en çok bilgiye itinaya ihtiyaç gösteren en asil, beşeri çalışmalar arasına girmiştir.

Böyle, bir zirai kalkınmayı her şeyden önce, ekseriyeti köylü ve çiftçi olan halkımızın radikal kalkınması için, vasi topraklarımızın, iklimimizin ve coğrafi vaziyetimizin bahşettiği büyük imkânı, ticaret muvazenemizde en kuvvetli eleman haline getirmek için ve nihayet endüstrileşme yolunda ilerleyen memleketimizde köylünün iştira kudretini artırmak için ihmal edilemez bir zaruret sayıyoruz.

Böyle bir neticeye varmak için bu büyük milli işin bütün safhalarını ihtiva edecek esaslı ve etraflı bir plan üzerinde ısrarla çalışmak kararındayız.

Bu plan mevzuat ve tedrisat usullerimizde yapılacak değişiklikleri ana tarım endüstrilerini en başta buğday olmak üzere toprak ürünleri politikamızın esaslarını, hayvancılık ve bununla alâkalı meseleleri, orman işlerini ihtiva edecek ve köylünün ayağına ileri tekniği ve neticelerini en kısa zamanda ulaştırmak ve milli ekonomi icaplarımıza en uygun gelecek ve halkça sevilip benimsenecek rasyonel bir zirâat rejimi kurmak ana fikri üzerine bina edilmiş bulunacaktır.

Şef, “milli ekonominin temeli zirâattır.” buyurmuşlar ve muhtelif direktifler vemişlerdir. Plana bağlanarak tamamen tahakkuk ettirilecek olan bu direktifler aşağıdaki gruplarda toplanabilir:

Topraksız çiftçi bırakmamak.

İş vasıtalarını arttırmak, iyileştirmek ve korumak,

Zirâat bölgelerine göre hususi tedbirler almak,

Çok, iyi ve ucuz istihsâl temin etmek.

Topraksız çiftçi bırakmamak prensibi parti programımızın 34. maddesine dayanır. Her Türk çiftçisini kâfi toprak sahibi etmek ve topraksız çiftçiye toprak dağıtmak için hususi istimlâk kanunları çıkartmak bu maddenin hükmüdür. Her Türk çiftçi ailesinin çalışarak geçinebileceği bir toprağa malik olmasını vatan için sağlam bir temel ve imar esası saymaktayız.

Memlekette her bölgenin hususi şartlarına göre bir çiftçi ailesinin geçinebilm