| Depresyon
TANIM
Klinik depresyon, kişinin kendisini nasıl hissettiğini, nasıl düşündüğünü ve nasıl davrandığını değiştiren tıbbi bir durumdur. Kişinin içinde bulunduğu duygusal durumunu, düşüncelerini ve davranışlarını değiştirmesinin yanı sıra beden sağlığını da etkiler. Aile bireyleriyle ya da arkadaşlarla zaman geçirme, iyi bir kitap okuma ya da sinemaya gitme gibi, öteden beri zahmetsiz gelen ve kolay olan ya da zevk veren etkinliklerde bulunmak artık büyük bir çabayı gerektiriyor gibidir. Yemek yeme ve uyuma gibi temel gereksinmeleri yerine getirmek ayrıca bir sorun olabilir. Duygusal durumla ilgili, bellek ve düşünmeyle ilgili (bilişsel) değişiklikler, ayrıca davranışsal ve bedensel değişiklikler ortaya çıkartan, önemli bir ruhsal hastalık olan depresyon, dünyada en sık görülen tıbbi sorunlardan biridir.
DEPRESYONUN GÖRÜLME SIKLIĞI
Depresyon sık görülen bir rahatsızlıktır. Çok sık görülmesi nedeniyle ruh sağlığı alanının soğuk algınlığı gibi olduğu düşünülür. Yaklaşık olarak 10 erkekten biri (% 10) ve 5 kadından biri (% 20) yaşamının bir döneminde klinik depresyon geçirir. Herhangi bir zaman, toplumun yaklaşık % 5'inde majör depresyon vardır (kadınların % 6.4'ünde, erkeklerin % 3.2'sinde). Depresyon, eksinlik (malüliyet) ve erken ölüm nedenleri arasında dördüncü sırada yer almaktadır. Depresyonun giderek arttığına ilişkin kanıtlar da vardır. 2020 yılına gelindiğinde depresyonun, dünya çapında, kalp hastalıklarından sonra ikinci sırada önemli sağlık sorunu olacağı öngörülmektedir.
UYARICI BELİRTİLER
Herkesin kendisini çökkün olarak duyumsadığı zamanlar olur. Yakın bir arkadaşın ölümü, bir ilişkinin sonlanması, işten ayrılma ya da evden uzak kalma gibi nedenler kişinin çökkünlük göstermesi için olağan nedenler olarak sayılabilir. Çoğu kişi, kısa bir süre sonra üzüntülerinden kurtulur ve yeniden mutluluk duymaya başlar. Kişi, bu üzüntü, yalnızlık, huzursuzluk, yorgunluk duygularından kurtulamıyorsa klinik depresyonda olabilir.
Depresyon stresli bir olayla tetiklenebilir, ancak ortada görünür bir neden yokken de ortaya çıkabilir. Belirtileri birden başlayabilir ya da aylar ve yıllar içinde yavaş yavaş gelişebilir. Depresyonun belirti ve bulguları değişkenlik gösterir. Hastalığın gidişinin belirli genel bir örneği yoktur. Kişi, kendisini depresyonda hissetmezken de depresyonda olabilir. Huzursuzluk ve olağan ilgilerinden ya da yaşam sevinci veren etkinliklerinden kopma gibi durumlar da depresyonun birer dışavurumu olabilir.
Depresyon, her zaman "kitap gibi" belirtilerle kendini göstermeyebilir. Depresyondaki herhangi iki kişinin depresyonu birbirine hiç benzemeyebilir, ama sonuç olarak her ikisi de aynı tanıyı alabilirler. Karşılaşılan ilk belirtiler çoğu zaman kişide depresyon olabileceğini bile düşündürmeyebilir. İlk belirtiler çoğu zaman kişinin yaşına, cinsiyetine, çevresel koşullarına, toplumsal konumuna, eğitim düzeyine, hatta düşünme, akıl yürütme, nesnel gerçekleri algılama, kavrama, yargılama ve sonuç çıkarma yeteneğine göre değişir. Kendini çökkün hissettiğini, hiçbir şeyden artık eskisi gibi zevk almaz olduğunu, yaşam sevincinin kalmadığını, karamsarlaştığını söyleyen hastalardan çok düşüncelerini toparlayamamaktan, sürekli bir yorgunluktan ya da çerçevesi belirsiz ağrı ve sızılardan yakınan hastalarla karşılaşılır. Bunlar da depresyonun klinik görünümünün birtakım öğeleridir ancak tablonun bütününü görmek gerekir. Bunun için ayrıntılı bir klinik sorgulamaya gerek vardır. Ayrıca kişinin depresyonda olduğundan söz edilebilmesi için, gösterdiği belirti ve bulguların yeter yoğunlukta, yeterince uzun bir süre olması ve kişinin genel işlevsellik düzeyini yeterince bozması gerekir, yoksa belirli birtakım kısa sürelerde ortaya çıkan çökkünlük belirtilerini yalnızca olağan insan yaşantıları olarak kabul etmek gerekir.
Son yıllarda, depresyon sıklığını belirlemek için yapılan toplum taramalarında en sık karşılaşılan beş belirti şunlar olmuştur:
Öteden beri yapageldiği şeyleri yapmakta artık zorluk çekme
Geleceğe ilişkin umutsuzluk duyguları besleme
Karar vermekte zorluk çekme
Kendini değersiz olarak hissetme ve artık kendisine gereksinilmediğini düşünme
Geçmişte zevk aldığı etkinliklerden artık zevk almaz olma
Depresyon, aşağıdaki belirti ve bulgulardan biri ya da birçoğu ile kendisini gösterebilmektedir:
Sürekli bir üzüntü, genel bir isteksizlik. Kişi, kendisini çökmüş, üzüntülü ya da boşluktaymış gibi hissedebilir. Sürekli olarak ağlayabilir ya da duygularının uyuştuğunu, duygusuzlaştığını, kendisini sevinçli ya da üzüntülü olarak duyumsayamadığını söyleyebilir.
Süregiden bir huzursuzluk. Kişi kolaylıkla kızabilir ve kendisini daha önceden rahatsız etmeyen şeylere sinirlenebilir.
Sürekli kaygılar taşıma. Kişi olağandışı sinirli, kaygılı, tasalı olabilir ya da küçük şeyleri çok büyütür. "Pireyi deve yapar." Kendisini huzursuz hisseder, karın ağrıları çekebilir.
Yaşama karşı ilgi yitimi, yaşam sevinci duymama, yaşamla olan bağlarını koparma. Daha önceleri zevk aldığı etkinliklerden, dostluklardan zevk almamaya başlar.
Kişisel sorumluluklarını yerine getirmeme ya da kişisel bakımını savsaklama. Zorunlu ödemelerini unutabilir, yapması gerekenleri zamanında yapamayabilir, işinin gerisinde kalabilir. Kişisel bakımını savsaklayabilir. Sözgelimi görünümüne özen gösteren bir kadın artık makyaj yapmadan ya da buruşuk giysilerle dışarı çıkabilir.
Yeme alışkanlıklarında değişiklikler. Açlığını duyumsamayabilir. Çaba göstermeden kilo verebilir. Aşırı yemek yiyebilir ve kilo alabilir.
Uyku alışkanlıklarında değişiklikler. Geceleri uykuya dalmakta zorluk çekebilir, sık sık uyanabilir ve sabah erken uyanabilir ve yeniden uykuya dalamayabilir. Ya da çok fazla uyku uyuyabilir ve günün önemli bir kesimini yatakta geçirebilir.Yorgunluk, bitkinlik ve içsel güç yitimi. İçsel gücünde düşme görülebilir ve kendisini her zaman yorgun hissedebilir. Kişi "kolunu kaldıramaz." Vücut hareketleri yavaşlamış olabilir ve daha yavaş konuşmaya başlayabilir.
Düşüncelerini yoğunlaştırmada, odaklanmada zorluk çekme, dikkat dağınıklığı ve bellek güçlükleri. Düşüncelerini belirli bir konu üzerinde yoğunlaştırmakta güçlük çekebilir ve işyerinde, okulda ve evde düşüncelerini odaklayamaz. En yalın kararları bile verememeye başlayabilir. Unutkanlık başlar.
Aşırı duygudurum dalgalanmaları. Duygusal durumunda büyük dalgalanmalar yaşayabilir, kısa bir zaman dilimi içinde taşkınlıktan çökkünlüğe geçiş yapabilir.
Çaresizlik duyguları. Artık yaşamını denetim altında tutamadığı duygusunu taşıyabilir. Yaşadığı stresler karşısında kolaylıkla bunalır. En yalın işler için bile başkalarına gereksinir, başkalarına bağımlı olabilir.
Umutsuzluk duyguları. Parlak bir geleceğin olmadığını düşünebilir. Hiçbir şeyin daha iyiye gitmeyeceği duygusunu taşır. Başkalarının, her şeyin daha iyi olacağına ilişkin güvence vermesi bir işe yaramayabilir. Kendisini hiçbir biçimde güdüleyemeyebilir. Yaşamanın değmez olduğuna inanabilir.
Değersizlik ve suçluluk duyguları. Kendisinin çevresindekiler denli iyi olmadığını düşünebilir, dolayısıyla insanlardan uzaklaşmaya başlayabilir. Herhangi özel bir neden olmaksızın kendisini suçlu hissedebilir. Yıllar önce olan ve o zamana dek kendisini rahatsız etmeyen bir olay üzerinde sürekli durmaya başlayabilir ve bu olayın suçluluk yükünü taşımaya başlayabilir.
Sürekli olumsuz düşünme. Kötümser ve karamsar olur, benlik saygısı azalır ve hiçbir şeyin daha iyi olacağına inanmaz. "Yetersizim", "Ne işe yararım ki?", "... olacak da ne olacak?" gibi söylemleri olur.
Tedaviye yanıt vermeyen bedensel yakınmalar ve belirtiler. Baş ağrıları, karın ağrıları ya da süreğen ağrı çekebilir.
Alkol ya da ilaç kullanımında artış. Depresyon belirtilerinden kurtulmak için alkol ya da gereksiz ilaç kullanımına başvurulabilir. Bu maddeler beyin işlevlerini etkilediği için tam tersine depresyonu daha da kötüleştirirler.
Ölüm ya da intihar düşünceleri. Ölmüş olmayı isteyebilirler, "Tanrı canımı alsa da kurtulsam" ya da "Uyusam da uyanmasam herkes için daha iyi olur" gibi sözler söyleyebilirler. Gerçekten kendisini öldürme düşünceleri taşıyabilirler.
DEPRESYONUN ÖZGÜL BELİRTİLERİ
Klinik depresyonda olup olmadığınızı sınamak için aşağıdaki belirtilerin varlığını kendi kendinize araştırabilirsiniz:
Kendinizi çok mutsuz, perişan, acınacak durumda, çökkün ve çok üzgün olarak hissediyorsanız;
Kendinizi çoğu zaman yorgun ve bitkin olarak hissediyorsanız, hiç gücünüz kalmamış gibi hissediyorsanız;
En ufak işleri bile yapmak size çok zor geliyorsa;
Eskiden yapmaktan zevk aldığınız şeyleri yapmak artık size zevk vermiyorsa;
Zaman zaman çok gergin ve sinirli oluyorsanız;
İnsanları görmek istemiyorsanız ya da yalnız kalmaktan korkuyorsanız. Toplumsal etkinliklere katılmak size çok zor geliyorsa;
Açık seçik bir biçimde düşünemiyorsanız; dikkatinizi toparlayamıyorsanız ve unutkanlıklar yaşıyorsanız;
Her yaptığınızda başarısız olduğunu düşünüyorsanız, çoğu zaman kendinizi eleştiriyor ve suçluyorsanız;
Başkalarına yük olduğunuzu düşünüyorsanız;
Zaman zaman "yaşamaya değmez" olduğunu düşünüyorsanız;
Bir gelecek görmüyorsanız; artık umudunuzu yitirmişseniz; her ne yapmışsanız hata olduğunu ve hep hata yapacağınızı düşünüyorsanız;
Her zamankinden daha huzursuzsanız ya da kızgınlık duyuyorsanız;
Kendinize güveniniz kalmamışsa;
Durmadan, neyin yanlış gittiğini, neyin yanlış olacağını ya da kendinizle ilgili olarak neyin yanlış olduğunu düşünüyorsanız;
Yaşamın haksızlıklarla dolu, her yerde bir "adaletsizlik" olduğunu düşünüyorsanız;
Uykuya dalma güçlüğünüz varsa ya da sabah erken uyanıp yeniden uykuya dalamıyorsanız. Bütün bir gece rüya görüyor gibiyseniz ve bazen sizi çok rahatsız eden rüyalar görüyorsanız;
Yemek yemekten, cinsellikten artık eskisi gibi zevk almıyorsanız; iştahınız kapanmışsa ya da gerginliğinizi gidermek için çok fazla yemek yiyorsanız;
Birden, aşırı miktarlarda alkol almaya başlamışsanız;
Nedeni bir türlü bulunamayan bedensel ağrılar ve sızılardan çok fazla yakınıyorsanız;
Yaşamın anlamsız bir biçimde geçip gittiğini düşünüyorsanız; genel bir isteksizliğiniz varsa, yaşam sevinci duymuyorsanız, yaşamla olan bağlarınızı koparmışsanız, sizi yaşama bağlayan pek bir şey kalmamışsa depresyonda olabilirsiniz. Yukarıdaki belirtilerden sadece bazıları bile size tanıdık, bildik ve yaşadığınız belirtiler olarak geliyorsa depresyonda olma olasılığınız var demektir: Zaman geçirmeden bir hekime, bir psikiyatriste başvurmalısınız...
 |